Najaarscongres 2017
 

Keynotelezing Denny Borsboom

Netwerkbenaderingen van psychopathologie

Veel onderzoek is gebaseerd op de aanname dat 'symptomen' (bijvoorbeeld slapeloosheid en concentratieproblemen) van mentale stoornissen (bijvoorbeeld depressie) opgevat kunnen worden als metingen van een latent construct. Symptomen worden dan 'geteld' in groepjes die zijn ontleend aan een consensus van psychiaters en psychologen, en deze totaalscores fungeren als metingen van allerlei stoornissen die de kapstok vormen voor onderzoek naar therapie-effecten, genetica, neurowetenschap, etc. Dit onderzoeksprogramma heeft nog niet tot grote doorbraken geleid in ons begrip van mentale stoornissen.

Netwerktheorie biedt een alternatieve benadering, waarin stoornissen niet opgevoerd worden als latente oorzaken van symptomen. In plaats daarvan zijn symptomen eigenstandige causale entiteiten, die via allerlei processen direkt met elkaar verbonden zijn. Die causale relaties tussen symptomen vormen een netwerk, waarin problemen tot andere problemen leiden. Vaak gaat dat via zeer alledaagse routes. Bijvoorbeeld: wie niet slaapt (een symptoom van depressie), die wordt moe (een ander symptoom van depressie), kan zich niet concentreren (weer een ander symptoom van depressie).

Stoornissen ontstaan in dit perspectief door sterk verbonden symptoomnetwerken. In ons onderzoeksprogramma brengen we zulke netwerken in kaart. Dit leidt tot allerlei interessante nieuwe perspectieven op oorzaken, verloop, en behandeling van stoornissen, waarvan ik in deze lezing een overzicht zal bieden.